Jeszcze przed napisaniem Kampa i wampa ( przyjmijmy tę odmianę, ze względu na zachowanie kiczowatego brzmienia tytułu oryginału), Wójcik założył grupę Stowarzyszenie Grafomanów Polskich. Powołaniem i podstawowym zadaniem grupy było tworzenie wierszy grafomańskich, których niski poziom miał przekraczać barierę nadkiczu – wiersze miały być tak złe, że aż dobre. Grupa prowokowała posługując się kiczem dla wyrażania poważnych, ważnych dla jej członków treści. Jej działalność stanowiła także grę z konwencjami artystowskimi. Nazwa nawiązywała do Związku Literatów Polskich – organizacji skostniałej i uchodzącej, przynajmniej w Kielcach – miejscu zamieszkania i działalności Wójcika, za sformalizowane towarzystwo wzajemnej adoracji prowincjonalnych środowisk poetyckich. Grafomani cieszyli się z wszelkich głosów krytycznych, na temat swojej twórczości, na swojej stronie internetowej zamieścili nawet opinię jednego z czytelników, brzmiącą:
dajcie spokój pisaniu, kupcie na wsi kilka hektarów i do pługa nie do Poezji.
to zaczyna robić się niesmaczne ciągłe bredzenie na tym samym jakże niskim
poziomie intelektualnym. nie rozumiem, jaką daje wam przyjemność podszywanie
się pod osoby, którymi nie jesteście i nigdy nie będziecie. podejrzewam, że zaraza
mody na artystów dopadła i was, w takim razie zgłoście się do kolejnej edycji baru
czy idola czy innego medialnego shitu. mam nadzieję, że właśnie tam wasza "poezja"
(wybacz Poezjo) zostanie doceniona i dacie spokój z ciągłym poniżaniem się przed
tysiącami anonimowych komentatorów.

Także działania pozaliterackie grupy były grą, graniem z przymrużeniem oka artystowskiej roli. Najlepszym tego przykładem było spotkanie autorskie Stowarzyszenia, jakie miało miejsce w ośrodku sztuki alternatywnej Baza Zbożowa w Kielcach. Godzina i miejsce spotkania zostały wybrane przez członków grupy tak, że w wielka hala Bazy w momencie odczytywania wierszy Grafomanów była zupełnie pusta. Kicze wybrzmiewały w ogromnej, fabrycznej hali, absurdalność sytuacji sięgała zenitu.

Kampowa poezja zaistniała w końcu także na papierze. Na przełomie 2003 i 2004 roku został napisany, a w 2005 przez Korporację Ha!art. wydany został tomik Kamp i Wamp. Jest to tomik dla polskiego kampu przełomowy – rozpoczyna go w poezji, może pełnić rolę manifestu, o ile oczywiście kamp jakiekolwiek manifesty akceptuje i jakichkolwiek manifestów potrzebuje.

Okładka tomiku jest różowa, okładkę zdobi fotos z filmu Dr Jeckyll i mr. Hyde, z 1932. Wybór szaty graficznej nie jest przypadkowy. Kolor prowokuje, zdjęcie natomiast odsyła do kina niemego, stanowiącego bardzo dobry przykład sztuki kampowej. Mocny makijaż aktorów, przesadna mimika i gesty, raczej zabawne niż straszne efekty specjalne, wreszcie pewne gry z płciowością kulturową sprawia, że estetyka kina lat 20 i 30 wykorzystywana jest przez twórców kampowych ( jak choćby przez wspomnianą już Malwinę Wieczorek).

W tomiku wiele jest wierszy, które można by uznać za kampowe manifesty programowe. Jednym z nich jest utwór mein kamp zaczynający się od strofy: przy świetle lampy lawowej/
piszę wiersz który ma być /rozpieszczoną dziewczynką. Mamy tutaj wykorzystany jeden z najbardziej znanych rekwizytów kampowych – lampę lawową. Jednak nie rekwizytornia tego wiersza jest tutaj ważna. Dwa ostatnie wersy cytowanej strofy określają charakter poezji kampowej. Ma ona być kapryśna, przeestetyzowana, dziwna. Ma też odwoływać się do naiwnego, dziecięcego oglądu świata. Zakończenie utworu: piszę na scenie teatru – co chwilę/ podnosi się i opada kurtyna/ po każdym wersie bije mi brawo/ cała sala dobrze opłaconych klakierów, mówi nam o czymś jeszcze o poezji jako grze konwencją poetycką, o poecie grającym rolę poety, o wierszu grającym rolę wiersza. O czymś, co Susan Sontag określa jako beeing as a playing role, jako ujmowanie siebie i otaczającego świata w cudzysłów. Ważny jest też tytuł utworu. Sięgnięcie po tytuł książki Adolfa Hitlera jest zabiegiem odważnym i ciekawym, pokazuje bowiem dystans do świata, w każdym jego, nawet najczarniejszym aspekcie. Sugeruje, że kamp może być językiem opisu rzeczywistości równie dobrym, jak każdy inny.

W tomiku jest jeszcze coś, co uważa się za immanentny element kampu, czyli gry z tożsamością płciową i płcią kulturową. Wójcik wchodzi w wierszach w rolę kobiety, zajmuje się też kobiecością doprowadzoną poza granice przesady – wampami, znanymi nam z kina niemego. W jednym z wierszy z tego cyklu pisze : bawię się w mała dziewczynkę/
kiedy trzeba bawię się w kobietę. W kampowym postrzeganiu świata wszystko, nawet płeć jest nie tylko rolą – jest zabawą. Ten element zabawy jest w kampie bardzo ważny. Sztuka kampowa pokazuje w ten sposób umowność wszystkiego, co nas otacza, a czego przez tę umowność nie można brać na serio, a gra formą uwydatnia tragizm tej sytuacji. Paradoks kampu polega na tym, że im jest przewrotniejszy, im jest weselszy, w tym większym stopniu odsłania beznadziejność ludzkiego położenia. Człowiek jest jak podmiot liryczny wiersza deszcz pomiędzy - szybuje w bańce mydlanej kulturowych ról, wśród kul armatnich.

Aspekt gry z kulturową płcią pojawia się także w Lubiewie Witkowskiego. Powieść ta opowiada o środowisku homoseksualistów wchodzących w doprowadzoną do przesady kobiecą płeć kulturową. Jest to motyw jak najbardziej kampowy. Powieść Witkowskiego to utwór moim zdaniem przełomowy dla kampu w prozie. Jako iż jest ona dosyć dobrze znana, nie będę jej tutaj szerzej omawiać. Lepiej zadać sobie pytanie: dzięki czemu literatura kampowa zaistniała, i dlaczego właśnie teraz to się stało?

Jak widać powyżej, grunt pod przeszczepienie kampu do polskiej literatury został dobrze przygotowany. Kamp literacki narodził się zatem swobodnie. Zaistniał jednak w świadomości społecznej dzięki jednemu czynnikowi.

Oba wspomniane wyżej dzieła zostały wydane przez Korporację Ha!art. Jest to wydawnictwo dosyć specyficzne. Interesujący jest stosunek do sztuki jego redaktorów. Dobrze obrazuje go wypowiedź Piotra Mareckiego zacytowana przez Martę Dzido w jednym z ostatnich numerów Ha!artu. Autorka pisze o rozmowie poprzedzającej wydanie Śladu po mamie. Mówiła o swoich obiekcjach, spowodowanych słabym, w jej odczuciu, poziomem artystycznym książki. Redaktor Ha!artu miał odpowiedzieć, że najważniejsze jest to, że temat jest aktualny i powieść będzie ważnym głosem w toczącej się w kraju dyskusji. Wydaje się, że literatura w ujęciu haartowców ma być przede wszystkim społeczna, ma być narzędziem, argumentem. Dobrym przykładem jest książka Pawła Czerskiego Ojciec odchodzi. Jak wynika z fabuły, napisanie jej zasugerował autorowi także Piotr Marecki. Utwór mimo że bardzo słaby literacko, ukazał się, jako iż jest alternatywnym spojrzeniem na śmierć Jana Pawła II, wyraża punkt widzenia, który nie mógłby być wyartykułowany gdzie indziej.

Jak w tym układzie sytuuje się kamp, któremu z pozoru obce jest jakiekolwiek zaangażowanie społeczne i polityczne? Po pierwsze, jako estetyka wywodząca się z gejowskich środowisk i do tej pory często z tymi środowiskami kojarzona, stanowi nowy język w dyskusji o emancypacji. Po drugie, jest w pewnym sensie kwintesencją dyskursu liberalnego. W jaki sposób?

Pisząc te słowa mam przed sobą ulotkę informująca o festiwalu Kultura dla tolerancji. Na jej okładce widzimy rysunek przedstawiający dwóch panów na bicyklu. Stroje i bródki cyklistów pochodzą z przełomu XIX i XX wieku, kreska też jest retro, wokół tej uroczej pary unoszą się różowawe serduszka, nad tym uroczym obrazkiem znajduje się napis wykonany fantazyjną czcionką: Kultura dla tolerancji. Czysty kamp, chciałoby się rzec. Jednoczesne przeestetyzowanie i zabawa z odbiorcą aluzyjnością obrazka. Tak samo wyglądają plakaty reklamujące festiwal.

Oczywiście, w Krakowie znajdują się też kontrplakaty, wydrukowane przez prawicowo – konserwatywne Stowarzyszenie Kultury Chrześcijańskiej im. Piotra Skargi. Ich stylistyka jest diametralnie inna. Wielkie, czarne litery krzyczą do przechodnia: STOP DEWIACJI!. W centrum plakatu widać czerwony znak stopu, a w nim dwie sylwetki męskie trzymające się za ręce. Na szczycie, na, jakżeby inaczej, czerwonym tle tłusty druk nawołuje: STOP PROMOCJI HOMOSEKSUALIZMU W KRAKOWIE.

Mamy tutaj do czynienia nie tylko ze zderzeniem różnych opinii, ale i zderzenie różnych estetyk wynikających ze skrajnie odmiennych sposobów myślenia.

Dlaczego organizatorzy festiwalu posłużyli się kampem? Być może dlatego, że jest on przyjemny dla oka, nadaje się raczej do wyrażania pozytywnych emocji, aprobaty, niż sprzeciwu. Zadecydowała jednak raczej specyfika kampu, jako sposobu patrzenia na świat. Kamp to bycie, jako granie roli. Twórca i odbiorca kampu są świadomi tego, że tworząc czy odbierając dzieło wchodzą w role artysty i widza. Artysta gra rolę artysty grającego inne role, widz – rolę widza grającego rolę widza kampowego, patrzącego na dzieło z filuternym przymrużeniem oka. Taki odbiór sztuki uwrażliwia na umowność świata, w którym żyjemy. Sprawia, że nie tylko zaczynamy dostrzegać konwencje nas otaczające, także zaczynamy się nimi bawić, nabrawszy uprzednio dystansu. Bo skoro wszystko jest umowne, nie należy niczego traktować zbyt serio, żaden ogląd świata nie jest jedyny i słuszny, każdy da się zakwestionować, każdym da się pobawić, przyjąć go i odrzucić w dowolnym momencie. Jak widać, kamp wypływa z otwartości na świat, z tolerancyjnyego podejścia do ludzi i idei. Jeśli jestem odbiorcą kampowym wiem, że ideologia którą wyznaję, jest tylko pewną rolą, której nie mogę traktować poważnie, że nawet ja sam jestem zbiorem konwencji. Nie mogę zatem żądać od ludzi tego, by przyjęli mój punkt widzenia. Każda konwencja jest równie dobra lub równie zła, jak pozostałe. Odbiorca taki umie również dostrzec zabawę konwencjami, bawić się aluzyjnością, formą. Do takiego odbiorcy skierowany jest plakat festiwalu.

Inaczej należy chyba interpretować postawę wytwarzającą estetykę plakatów Stowarzyszenia Skargi. Jeśli krzyczę jaskrawością barw i wielkością liter plakatu, to znaczy że jestem pewien słuszności mojego stanowiska. Uważam, że należy go bronić za wszelką cenę. W dodatku krzycząc, używam swojego, specyficznego języka, jako iż według mnie, język ten najlepiej opisuje świat. Nie protestuję przeciwko homoseksualizmowi. Protestuję przeciwko dewiacji. Nie buntuję się przeciwko propagowaniu tolerancji, lecz oburza mnie promocja homseksualizmu, który, jak już się powiedziało, jest dewiacją. Stosuję też jasne i czytelne symbole graficzne, bo zależy mi na tym, by mój przekaz został wyraźnie zrozumiany przez wszystkich, którzy go odbiorą. Mój komunikat nie jest częścią dialogu, jest częścią walki. A w walce nie ma miejsca na zabawę formą, na gry i gierki. Narzędzie walki ma być skuteczne.

Jak zatem widać, dla ludzi podzielających spojrzenie na świat Stowarzyszenia im P. Skargi estetyka kampowa jest praktycznie rzecz biorąc niedostępna. Przyjęcie przez nich kampowego spojrzenia na świat musiałoby ich zmusić do zaprzeczenia swoim poglądom. Tymczasem bycie przekonanym, że ma się receptę na idealny świat, że ma się dostęp do prawdy, że zna się język doskonale tę prawdę opisujący jest bardzo wygodne i, trzeba przyznać, trudne do porzucenia.

Wydaje się, że kamp jest naturalnym językiem środowisk liberalnych, uznających pluralizm poglądów i opisów świata. Jako taki został wykorzystany przez Korporację Ha!art. Nie mógł też zaistnieć w świadomości bardziej ogólnej wcześniej niż wtedy, gdy te dwa sposoby myślenia, relatywistyczny i nierelatywistyczny starły się przy okazji ( pod pretekstem?) dyskusji o emancypacji homoseksualistów, będącej w gruncie rzeczy dyskusją nad kształtem społeczeństwa.

Czy kamp jest zatem skazany na trwanie w polityczno – emancypacyjnym getcie? Wydaje się, że nie.

Kamp jest bowiem estetyką, czy tez filozofią, bardzo sprytna i przewrotną. Gdy wydaje się, że jest zamknięty bezpiecznie na cztery spusty w dyskursie emancypacyjnym, on przesącza się na zewnątrz, niepostrzeżenie wnikając wszędzie, gdzie tylko może.

Nie chodzi tu tylko o to, że kamp dawno przestał być estetyką środowisk gejowskich, że interesuje i pociąga on ludzi bez względu na orientację seksualną. Nie chodzi też do końca o to, że kicz stał się modny. Oczywiście istotny jest fakt, że można spotkać na ulicy ludzi z okularami przeciwsłonecznymi na pół twarzy, poważne studentki humanistycznych kierunków w jaskrawych koszulkach z bohaterami kreskówek, że coraz modniejsze są imprezy kiczowe, na których zarówno stroje uczestników, jak i muzyka, mają obrażać poczucie dobrego smaku, jednak fakt ten ważny jest nie sam w sobie, a jako symptom pewnego zjawiska.

Oto mamy do czynienia z coraz powszechniejszym byciem, jako graniem roli, bawieniem się konwencja bycia sobą. Moda nie jest już modą, tylko ,,modą’’, mająca do siebie dystans. Zakładając t – shirt z mangową Puccą i legginsy rodem z lat ’80 staram się wyglądać tak obciachowo, że aż modnie. Idąc na setne z kolei kitsch party wchodzę w rolę kogoś o diametralnie odmiennym od mojego właściwego guście i bawię się tą rolą bardzo dobrze.

Ze świadomym graniem roli siebie mamy do czynienia także w dziedzinie literackiej autokreacji pisarzy najmłodszego pokolenia. Przyjrzyjmy się dwóm bardzo odmiennym od siebie przedstawicielom roczników ’80.

Pierwszy to Jaś Kapela – pokoleniowy buntownik. A może raczej ,,buntownik’’? W jego wierszach mamy bowiem do czynienia z zabawą konwencją, w wejściem w rolę postbrulionowskiego, cytuję poetę, Marlona Brando polskiej poezji. Jest tak w utworze 501346742, w którym podmiot liryczny mówi o byciu legendą w niektórych środowiskach i tym byciem legendą się bawi, dystansuje się od tego; jest nią i nią nie jest. Zauważmy, że gest bohemicznego buntu w pokoleniu BruLionowskim wyglądał inaczej – był całkiem serio. Marcin Świetlicki był naprawdę nieprzysiadalny, Jacek Podsiadło naprawdę był rastafariańskim anarchistą. Dziś tego typu gesty buntu nie przekonują, jeśli są wykonywane przez autora na poważnie. Dziś poezja anarchistyczna zeszła do podziemia punkowych zinów, nikt już nie buntuje się serio. Dopiero gra konwencją buntu, granie roli kogoś, kto gra rolę kaskadera literatury ( posłużę się tutaj określeniem Jana Marxa), taka jak w wykonaniu Jasia Kapeli, trafia do większej grupy czytelników.

Nawiasem, mówiąc, jeśli chodzi o Marcina Świetlickiego, to jego autokreacja także się zmieniła. Wydaje się, że teraz bawi się on konwencją bycia Marcinem Świetlickim, że dostosował się do nowych czasów i funkcjonuje bardziej jako ,,Marcin Świetlicki’’, niż jako on sam, pisany bez cudzysłowu. Wystarczy prześledzić, jak w jego tomikach i repertuarze Świetlików coraz więcej pojawiało się utworów autotematycznych traktujących o byciu konstruktem medialnym pod nazwą Marcin Świetlicki.

Drugim, biegunowo odmiennym przykładem, jest Jacek Dehnel, a raczej konwencja ,,Jacek Dehnel’’, w którą poeta wchodzi. Nie interesuje mnie bowiem chwilowo jego twórczość, ale kreacja. Ta jest z punktu widzenie miłośnika kampu ciekawa. Znajdujemy tutaj nie tylko wilde’owski skrajny estetyzm, który jest elementem jak najbardziej kampowym. Ciekawsze jest świadome odgrywanie pewnej roli, roli klasyka i arystokraty, a jednocześnie zabawa tą rolą i dystansowanie się od niej. Uważny czytelnik wywiadów z Dehnelem, słuchacz wypowiedzi medialnych, widzi, że Dehnel grając ,,Dehnela’’ tą grą się bawi, nie traktuje jej całkiem serio, jednakże na tyle serio, by gest ten nie był pustą błazenadą. W tym sensie Jacek Dehnel jest kamp.

Wydaje się, że w naszej kulturze coraz mniej mamy rzeczy, które są tym, czym mówią że są i które jako takie mogą być odbierane. Jest tak, jak w Notatkach o kampie Susan Sontag – lampa nie jest lampą, tylko ,,lampą’’, kobieta nie jest kobieta, a ,,kobietą’’. Wydaje się, że jedyną ostoją bycia serio jest polityka, a i ona może nie być nią długo. Jeśli się przyjrzeć polskiej scenie politycznej w sposób, w jaki odbiera się dzieła kampowe, to okaże się, że wielu polityków przekracza granicę nadkiczu w przesadzie autokreacji. Jedno jest pewne – kamp wsącza się w naszą kulturę demontując rzeczywistość. Czy poza kampowym cudzysłowem w ogóle coś zostanie?